DOLAR
EURO
ALTIN
BIST
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 24°C
Gök Gürültülü
Ameliyatsız Hemoroid Tedavisi
Ameliyatsız Hemoroid Tedavisi

Uygulama noktasındaki eksiklikleri bildiren komisere disiplin cezası verilebilir mi?

Müracaatçı 1978 doğumlu olup olayların meydana geldiği tarihte Diyarbakır Vilayet Emniyet Müdürlüğü takımında komiser olarak vazife yapmaktadır …

Uygulama noktasındaki eksiklikleri bildiren komisere disiplin cezası verilebilir mi?
09.06.2021
12
A+
A-

Müracaatçı 1978 doğumlu olup olayların meydana geldiği tarihte Diyarbakır Vilayet Emniyet Müdürlüğü takımında komiser olarak vazife yapmaktadır.

Diyarbakır’da başka birtakım uygulama noktalarında misyonlu olan ve içinde müracaatçının da bulunduğu 10 emniyet müdürü, 2 emniyet amiri, 1 başkomiser, 5 komiser ve 5 komiser yardımcısı iki farklı tarihte, uygulama noktalarından sorumlu Vilayet Emniyet Müdür Yardımcısı M.Z.A.nın bilgisi dahilinde uygulama noktalarındaki zaafiyetler ve muhtaçlıklar hakkında toplantı yapmış; bu toplantıya ait 6 kısım ve 55 husustan oluşan 10 sayfalık bir tutanak tutmuş ve imzalamıştır.

Bu tutanak üzerine ilgiliye disiplin cezası verilmiştir.

Birinci derece ve istinaf mahkemeleri davayı reddetmiştir.

Müracaatçı; disiplin cezasına mevzu tutanakta amir ve üstlerin hareketlerine ait bir tenkit olmadığını, misyon sırasındaki meselelerin yüksek sesle lisana getirilmesi niteliğindeki kelam konusu tutanağın silsile içerisinde yalnızca yönetime verildiğini ve tutanakta yer alan konuların kanıyı açıklama ve yayma hürriyeti kapsamında olduğunu sav etmiştir.

Anayasa Mahkemesi komiseri haklı bulmuştur. Mahkemeye nazaran;

Müracaatçı hakkındaki disiplin cezası süreci 3201 sayılı Kanun’un 83. hususu uyarınca çıkarılan Tüzük’e nazaran tesis edilmiştir. Tüzük’ün desteğini oluşturan 3201 sayılı Kanun’un 83. hususunda, disiplin cezalarını gerektiren fiil ve hareketler ile cezaların derece ve ölçüsünün “polislik mesleğinin haiz olduğu değer ve özellik gözetilerek” düzenlenecek tüzükle belirleneceği lakin devlet memurluğundan çıkarma cezasının bundan müstesna olduğu karara bağlanmıştır.

64. Disiplin hatalarının tüzükle belirlenmesini öngören kelam konusu düzenlemeyle getirilen tek ölçüt “polislik mesleğinin haiz olduğu kıymet ve özelliğin gözetilmesi” olup bunun dışında rastgele bir kurala yer verilmemiştir. Böylece disiplin hataları istikametinden kelam konusu kanun metninde soyut ve genel bir ölçüt getirilerek tüzüğe atıf yapılmakla yetinilmiş; buna rağmen içerik bakımından makul emeli gerçekleştirmeye elverişli, emel ve kapsamı belirlenebilir yahut öngörülebilir rastgele bir ölçüte yer verilmemiştir. Kelam konusu kural disiplin kabahatleriyle ilgili genel prensipleri ortaya koymamakta, çerçeveyi çizmemekte ve disiplin cezalarını gerektiren aksiyonları genel sınırlarıyla da olsa belirlememektedir. Bu halde emniyet teşkilatı mensubu olup disiplin cezasıyla muhatap olma potansiyeli bulunan şahıslar için kelam konusu düzenlemeyle getirilen yasal bir teminatın varlığından kelam etmek mümkün değildir.

Yaptırım konusu aksiyonları yasal seviyede belirlemeyen ve bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukukî yaptırımın yahut sonucun bağlandığını kâfi bir açıklık ve mutlaklıkta öngörebilmelerine yasal çerçevede imkan tanımayan kelam konusu düzenlemeye dayanan müdahalenin yasal desteğinin bulunduğundan kelam edilemez.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ

ANAYASA MAHKEMESİ

KARAR

İSMAİL KARACA BAŞVURUSU

(Başvuru Numarası: 2017/26460)

Karar Tarihi: 21/4/2021

I. MÜRACAATIN KONUSU

1. Müracaat; komiser olarak vazife yapan müracaatçının katıldığı bir toplantıda düzenlenen tutanak nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılması sonucu tabir özgürlüğünün, disiplin cezası uygulandıktan sonra mevzuatta yapılan değişikliklerin ve Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararının gözetilmemesi nedeniyle de cürüm ve cezaların yasallığı unsurunun ihlal edildiği argümanlarına ilişkindir.

II. MÜRACAAT SÜRECİ

2. Müracaat 5/6/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Müracaat, müracaat formu ve eklerinin idari istikametten yapılan ön incelemesinden sonra Komiteye sunulmuştur.

4. Komitece müracaatın kabul edilebilirlik incelemesinin Kısım tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Kısım Lideri tarafından müracaatların kabul edilebilirlik ve temel incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Müracaat evraklarının bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Müracaat formu ve eklerinde tabir edildiği biçimiyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Müracaatçı 1978 doğumlu olup olayların meydana geldiği tarihte Diyarbakır Vilayet Emniyet Müdürlüğü takımında komiser olarak vazife yapmaktadır.

9. Müracaatçı 17/12/2014 tarihinde Urfa yolu uygulama noktasından sorumlu komiser olarak görevlendirilmiştir.

10. Diyarbakır’da başka birtakım uygulama noktalarında vazifeli olan ve içinde müracaatçının da bulunduğu 10 emniyet müdürü, 2 emniyet amiri, 1 başkomiser, 5 komiser ve 5 komiser yardımcısı iki farklı tarihte, uygulama noktalarından sorumlu Vilayet Emniyet Müdür Yardımcısı M.Z.A.nın bilgisi dahilinde uygulama noktalarındaki zaafiyetler ve muhtaçlıklar hakkında toplantı yapmış; bu toplantıya ait 6 kısım ve 55 husustan oluşan 10 sayfalık bir tutanak tutmuş ve imzalamıştır.

11. Kelam konusu toplantı tutanağı Vilayet Emniyet Müdür Yardımcısı M.Z.A. tarafından elektronik ortamda üst yazı ile, dağıtım kısmına “gereği için” ve “Müdüriyet Makamına” yazılmak suretiyle gönderilmiştir. Bunun üzerine bahse mevzu olayla ilgili olarak disiplin soruşturması başlatılmıştır.

12. Yürütülen soruşturma sonucunda 20/8/2015 tarihinde müracaatçı hakkında 24/4/1979 tarihli ve 16618 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü’nün (Tüzük) 7. unsurunun (D) fıkrasının (3) numaralı bendi uyarınca “Amir ve üstlerinin süreçlerini eleştirici nitelikte yazı yazmak” hareketi nedeniyle kademe ilerlemesini “24 Ay Vadeli Durdurma” cezası verilmiştir.

13. Müracaatçı, hakkında tesis olunan disiplin cezasına karşı Diyarbakır 1. Yönetim Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır. Mahkeme 24/11/2016 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Mahkeme kararının ilgili kısmı şu haldedir:

“Emniyet teşkilatında istihdam edilen işçi, gerek bu vazifeye atanmaları, gerekse yerine getirdikleri hizmetin niteliği itibariyle başka bir kısım Devlet memurlarından ayrılmaktadır. Bu özelliği sebebiyle; meslek mensuplarının gerek hizmet içinde ve gerekse hizmet dışı ömürlerinde belirli bir disiplin anlayışını ve mesleksel ihtimamı taşımaları temel olup, tersine davranışların yürürlükteki disiplin tüzüğü kararlarına nazaran yaptırıma tabi tutulacağı açıktır. Bu kapsamda; Diyarbakır vilayetinde yaşanabilecek olaylara istinaden kentin 4 ana girişinde karayolu üzerinde 24 saat temeline nazaran yeni oluşturulan uygulama noktalarında var olan eksikliklerin idarece kısım kısım giderildiği ve uygunlaştırma çalışmaları da devam etmekte olmasına karşın uygulama talimatına ters olarak uygulama noktalarındaki tüm rütbeli işçinin iki farklı vakitte yapıldığı belirtilen toplantıya katıldıkları, onlardan sorumlu 2. sınıf Emniyet Müdürü M.Z.A’nın da bu duruma müsaade vermek suretiyle bu taraftaki talimatına alışılmamış hareket ettikleri, uygulama noktalarından sorumlu Vilayet Emniyet Müdür Yardımcısı 2. sınıf Emniyet Müdürü M.Z.A’nın kendisine uygulama noktalarında görülen eksiklik ve aksaklıklarla ilgili rastgele bir toplantı yapılması ve tutanak tanzim edilmesi üzere bir vazifenin makam tarafından verilmediği halde idari hiyerarşiyi bozacak biçimde yapılan toplantılar sonucu davacının da ortalarında bulunduğu toplam 23 rütbeli işçinin iştiraki ile hazırlanan ve 6 kısım ve 55 unsurdan oluşan toplantı tutanağının üst yazı ile birlikte Vilayet Emniyet Müdürüne elden verilmesi mümkün olmasına karşın elektronik ortamda (EBYS) üzerinden gönderildiği ve yazının dağıtım kısmında gereği için ‘Müdüriyet Makamına’ denilmek suretiyle Vilayet Emniyet Müdürünün şahsına karşı emrivaki bir tavır ve davranış sergilendiği, münasebetiyle, davacının bu hareketlerinin, ‘amir ve üstlerinin aksiyon ya da süreçlerini eleştirici nitelikte kelam söylemek ya da yazı yazmak’ kapsamında bulunduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.”

14. Yapılan istinaf incelemesi sonucunda Gaziantep Bölge Yönetim Mahkemesi Üçüncü İdari Dava Dairesi (Daire) 23/3/2017 tarihinde istinaf müracaatının reddine oyçokluğuyla ve kesin olarak karar vermiştir. Karşıoy yazısının ilgili kısmı şöyledir:

“Davacının disiplin cezası ile cezalandırılmasına ait dava konusu sürecin desteğini oluşturan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü’nün desteği olan 3201 sayılı Kanun’un 83. unsurunun birinci cümlesinin Anayasa Mahkemesinin üstte yer verilen kararıyla iptaline karar verilmiş olması nedeniyle, dava konusu sürecin de yasal desteği kalmamıştır.

Bu durumda, davacıya verilen disiplin cezasının yasal desteğinin Anayasaya ve hukuka alışılmamış olduğu Anayasa Mahkemesi kararı ile ortaya konulduğundan davacı istinaf talebinin kabulü ile davanın reddi yolundaki yönetim mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu sürecin iptaline karar verilmesi gerektiği oyuyla aksi istikametteki Dairemiz kararına katılmıyorum.”

15. Daire kararı müracaatçıya 4/5/2017 tarihinde bildiri edilmiştir. Müracaatçı 5/6/2017 tarihinde ferdî müracaatta bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

1. Mevzuat

16. 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu’nun 83. hususunun 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 682 sayılı Genel Kolluk Disiplin Kararları Hakkında Kanun Kararında Kararname (682 sayılı KHK) ile yürürlükten kaldırılmadan evvelki hali şöyledir:

“Gerek inzibat komiteleri tarafından ve gerek salahiyet dairesinde re’sen verilecek inzibat cezalarını icap ettiren fiil ve hareketlerin ne olduğunu ve cezaların derece ve ölçüsü, polis mesleğinin haiz olduğu hususiyet ve ehemmiyet gözetilerek tanzim edilecek nizamnamede tayin olunur. Memuriyette ihraç cezası müstesnadır.”

17. Üstte anılan karar uyarınca çıkarılan Tüzük’ün “Disiplin cezaları” kenar başlıklı 2. unsurunun ilgili kısmı şöyledir:

“Emniyet Teşkilatı memurlarına verilecek disiplin cezaları şunlardır:

Ç) Kısa müddetli durdurma, memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 4, 6 ya da 10 ay için durdurulmasıdır.

D) Uzun müddetli durdurma, memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 12, 16, 20 ya da 24 ay durdurulmasıdır.

…”

18. Tüzük’ün “Uzun periyodik durdurma” kenar başlıklı 7. hususunun ilgili kısmı şöyledir:

“Uzun vadeli durdurma cezasını gerektiren aksiyon, süreç, tavır ve davranışlar şunlardır:

D) 24 ay periyodik durdurma;

3- Vazife içinde ya da dışında amir ya da üstlerinin aksiyon ya da süreçlerini eleştirici nitelikte kelam söylemek ya da yazı yazmak,

…”

19. 682 sayılı KHK’nın “Disiplin cezası verilecek fiiller” kenar başlıklı 8. unsurunun ilgili kısmı şöyledir:

“…

(4) Kısa vadeli durdurma cezasını gerektiren fiiller şunlardır:

b) Altı ay kısa müddetli durdurma cezasını gerektiren fiiller;

5) Misyon içinde yahut dışında amir ya da üstlerinin aksiyon yahut süreçlerini olumsuz tarafta eleştirici nitelikte kelam söylemek ya da yazı yazmak.”

20. 682 sayılı KHK’nın “Yürürlükten kaldırılan hükümler” kenar başlıklı 37. hususunun (1) numaralı fıkrası şöyledir:

Benzer Yazımız  Türkiye'nin mavi bayraklı plajları aktüel liste 2021

“4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun 82 nci hususunun birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 83 üncü, ek 4 üncü, ek 5 inci, ek 6 ncı, ek 7 nci, ek 8 inci ve ek 9 uncu hususları yürürlükten kaldırılmıştır.”

21. 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Kararları Hakkında Kanun Kararında Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un “Disiplin cezası verilecek fiiller” kenar başlıklı 8. unsurunun ilgili kısmı şöyledir:

“…

(4) Kısa vadeli durdurma cezasını gerektiren fiiller şunlardır:

b) Altı ay kısa müddetli durdurma cezasını gerektiren fiiller;

5) Misyon içinde yahut dışında amir ya da üstlerinin hareket yahut süreçlerini olumsuz istikamette eleştirici nitelikte kelam söylemek ya da yazı yazmak.”

2. Danıştay İçtihadı

22. Danıştay farklı tarihlerde verdiği kararlarda; yönetim hukukunda kural olarak idari süreçlerin yargısal kontrolünün sürecin tesis edildiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuata nazaran yapıldığını, buna rağmen lehe olan normun uygulanması prensibinin disiplin cezaları istikametinden de geçerli olduğunu vurgulamıştır. Bu doğrultuda Danıştay, fiilin işlendiği tarih prestijiyle yürürlükte bulunan mevzuat ile daha sonra yürürlüğe giren mevzuat kararları farklı ise disiplin cezası ile cezalandırılacak olan bireylerin lehine olan mevzuat kararının dikkate alınması gerektiğine karar vermiştir (Danıştay Beşinci Dairesinin 13/1/2020 tarihli ve E.2016/17074, K.2020/40 sayılı kararı; Danıştay Beşinci Dairesinin 24/12/2019 tarihli ve E.2017/6509, K.2019/6696 sayılı kararı; Danıştay Beşinci Dairesinin 20/12/2018 tarihli ve E.2016/17723, K.2018/18645 sayılı kararı).

3. Anayasa Mahkemesi İçtihadı

23. Anayasa Mahkemesi 3201 sayılı Kanun’un 83. unsurunun Anayasa’nın 38. ve 128. hususlarına tersliği argümanıyla iptaline karar verilmesi itirazını incelemiştir. İtiraz konusu kural şöyledir:

“Gerek inzibat kurulları tarafından ve gerek salahiyet dairesinde re’sen verilecek inzibat cezalarını icap ettiren fiil ve hareketlerin ne olduğunu ve cezaların derece ve ölçüsü, polis mesleğinin haiz olduğu hususiyet ve ehemmiyet gözetilerek tanzim edilecek nizamnamede tayin olunur. Memuriyette ihraç cezası müstesnadır.”

24. Anayasa Mahkemesi üstte anılan itiraz üzerine yaptığı inceleme sonucunda “suçta ve cezada kanunilik” unsurunun daha esnek uygulandığı idari hatalar istikametinden dahi cürüm ve cezalara ait düzenlemelerin sadece kanun metninde yer almasının kâfi olmadığını, kanunda hangi fiile hangi hukukî yaptırımın bağlandığının bireyler tarafından bilinmesi ve aksiyonların sonuçlarının öngörülebilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Anayasa Mahkemesi belirtilen kuralları taşımayan kelam konusu kuralı Anayasa’nın 38. ve 128. unsurlarına karşıt bularak iptal etmiş fakat kelam konusu iptal kararının yürürlüğe girmesini Resmi Gazete’de yayımlanmasından başlayarak bir yıl müddetle ertelemiştir (AYM, E.2015/85, K.2016/3, 13/1/2016). Bahse mevzu karar 29/1/2016 tarihli ve 29608 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve bir yıl sonra yani 29/1/2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

B. Milletlerarası Hukuk

25. Avrupa İnsan Hakları Mukavelesi’nin (Sözleşme) 6. hususunun (1) ve (2) numaralı fıkraları şöyledir:

“1. Herkes davasının, uygar hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların aslı konusunda karar verecek olan, maddeyle kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir müddet içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir…

2. Bir kabahat ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar saf sayılır.”

26. Sözleşme’nin 7. hususunun (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“1. Hiç kimse, işlendiği vakit ulusal yahut milletlerarası hukuka nazaran hata oluşturmayan bir aksiyon yahut ihmalden ötürü hatalı bulunamaz. Tıpkı biçimde, hatanın işlendiği sırada uygulanabilir olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.”

27. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme’nin 7. unsurunda yer alan “suç oluşturmayan eylem” sözünden ne anlaşılması gerektiğini de Sözleşme’nin 6. hususunda yer alan “suç ile itham edilme” kavramına ait ortaya koyduğu üç kıstas ile açıklamaktadır.

28. AİHM, Sözleşme’nin 6. hususunun (2) numaralı fıkrasında yer bulan “suç ile itham edilme” kavramının taraf devletlerin iç hukuklarındaki karşılıklarından bağımsız, otonom bir yapıya sahip olduğunu vurgulamaktadır (Adolf/Avusturya, B. No: 8269/78, 26/3/1982, § 30). Yeniden AİHM’e nazaran tek başına “itham” kavramı da Sözleşme’nin manası dahilinde anlaşılmalıdır. Bu kapsamda “itham” kavramı yetkili makamlarca bir bireye cürüm işlediği savının resmi olarak bildirimi formunda açıklanabilir. Bu türlü bir tarif birebir vakitte kuşkulu bireylerin sonuçlarından büyük ölçüde etkilendikleri durumları da içine alır (Deweer/Belçika, B. No: 6903/75, 27/2/1980, §§ 42-46; Eckle/Almanya, B. No: 8130/78, 15/7/1982, § 73).

29. AİHM, hata isnadını değerlendirirken üç kriter dikkate almaktadır. Bunlar iç hukuktaki sınıflandırma, hatanın çeşidi ve cezanın çeşidi ile tartısıdır (Engel ve diğerleri/Hollanda [GK], B. No: 5100/71, 5101/71, 5102/71, 5354/72, 5370/72, 8/6/1976, §§ 82, 83).

30. AİHM’e nazaran birinci kriterin öteki kriterlere nazaran göreli olarak tartısı olsa da kıymetlendirme için birinci kriter lakin bir başlangıç noktası oluşturur. Şöyle ki şayet taraf devletin iç hukuku bir hareketi hata olarak nitelendirmiş ise bu, 6. hususun kapsamının uygulanması bakımından belirleyicidir. Fakat ulusal hukukta bu türlü bir nitelendirme yok ise AİHM yeniden de müracaat konusu edilen cezai sürecin ulusal sınıflandırmasının ötesine bakacak ve maddi gerçeği inceleyecektir (Engel ve diğerleri/Hollanda, § 81).

31. Sözleşme’nin 6. hususunun kapsamının uygulanmasını belirleyecek daha değerli bir kriter olarak bedellendirilen (Jussila/Finlandiya [BD], B. No: 73053/01, 23/11/2006) cürmün tipi kriteri ise şu faktörlerin hesaba katılmasını gerektirmektedir:

i. Müracaata mevzu cezai sürecin direkt -örneğin bir meslek kümesi gibi- belli bir kümeye mı yönelik olduğu yoksa herkes için bağlayıcılığı olan genel bir tesir mi yarattığı (Bendenoun/Fransa, B. No: 12547/86, 24/2/1994, § 47)

ii. Cezai sürecin kamu gücünü kullanan bir kamu otoritesi tarafından yürütülüp yürütülmediği (Benham/Birleşik Krallık [BD], B. No: 19380/92, 10/6/1996, § 56)

iii. Cezai sürecin cezalandırıcı ya da caydırıcı bir hedefinin bulunup bulunmadığı (Öztürk/Almanya [GK], B. No: 8544/79, 21/2/1984, § 53; Bendenoun/Fransa, § 47)

iv. Cezai sürecin sonunda öngörülen cezanın uygulanmasının bir hata tespitine bağlı olup olmadığı (Benham/Birleşik Krallık, § 56)

v. Emsal cezai süreçlerin öbür taraf devletlerin hukuklarında nasıl sınıflandırıldığı (Öztürk/Almanya, § 53)

32. Üçüncü ve son kriter cezanın çeşidi ve tartısı ise 6. unsurun uygulanma kapsamının belirlenmesinde cezai sürecin sonunda öngörülen cezanın mümkün en yüksek ölçüsünün da dikkate alındığını ortaya koymaktadır (Campbell ve Fell/Birleşik Krallık, B. No: 7819/77, 7878/77, 28/6/1984, § 72; Demicoli/Malta, B. No: 13057/87, 27/8/1991, § 34).

33. AİHM’e nazaran Sözleşme’nin 6. hususunun cezai süreçler bakımından kapsamının belirlenmesinde Pürüz ve diğerleri/Hollanda müracaatına ait kararda altı çizilen ikinci ve üçüncü kriterlerin birlikte uygulanması gerekli değildir. Yeniden de her bir kriterin farklı ayrı tahlili üzerinden sonuca varılamayan durumlarda kriterlerin kümülatif olarak kıymetlendirilmesine ait bir yaklaşım da benimsenebilir (Bendenoun/Fransa, § 47).

34. AİHM, kelam konusu üç kriteri uygulayarak sonuca ulaştığı disiplin sürecine karşı yapılan bir müracaatta (Çelikateş ve diğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 45824/99, 7/11/2000), kamu misyonuna giriş ile kamu vazifesine son verilmesi kaidelerine karşı yapılan bir müracaatta (Sidabras ve Diautas/Litvanya (k.k.), B. No: 55480/00 ve 59330/00, 1/7/2003) ve anayasa ihlalleri nedeniyle cumhurbaşkanı aleyhine başlatılan itham sürecine karşı yapılan bir müracaatta (Paksas/Litvanya [BD], B. No: 34932/04, 6/1/2011, §§ 64-69) şikayetlerin Sözleşme’nin 6. ve 7. unsurlarının kapsamı dışında kaldığı sonucuna varmıştır.

V. İNCELEME VE MÜNASEBET

35. Mahkemenin 21/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda müracaat incelenip gereği düşünüldü:

A. Hataların ve Cezaların Yasallığı Prensibinin İhlal Edildiğine Ait Argüman

1. Müracaatçının Tezleri

36. Müracaatçı; idari para cezasının Tüzük’e dayanılarak verildiğini lakin Tüzük’ün dayandığı ilgili kanun kararının Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiğini, kelam konusu iptal kararından sonra değiştirilen mevzuat kararlarının de lehine düzenlemeler içerdiğini ama bu konunun derece mahkemelerince gözetilmediğini ve fazla ceza tayin edildiğini belirterek cürümlerin ve cezaların yasallığı unsurunun ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Kıymetlendirme

37. Anayasa’nın “Suç ve cezalara ait esaslar” kenar başlıklı 38. hususunun birinci fıkrası şöyledir:

”Kimse, işlendiği vakit yürürlükte bulunan kanunun cürüm saymadığı bir fiilden ötürü cezalandırılamaz; kimseye hatası işlediği vakit kanunda o cürüm için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.”

38. Anayasa’nın 148. unsurunun üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Tarzları Hakkında Kanun’un 45. unsurunun (1) numaralı fıkrasına nazaran kişisel müracaatın incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği tez edilen hakkın Anayasa’da teminat altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme’nin ve Türkiye’nin taraf olduğu Sözleşme’ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak muhafaza alanı dışında kalan hak ihlali argümanını içeren müracaatlar ferdî müracaatın kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

39. Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesinin ferdî müracaat bağlamında Anayasa’nın 38. hususuna ait inceleme yetkisi, anılan hususun norm alanına dahil olan her türlü yaptırımı kapsayacak formda geniş olmayıp Kontrat çerçevesinde kabahat isnadı olarak nitelenebilen yaptırımlarla hudutlu tutulmuştur. Öbür bir sözle Anayasa Mahkemesi, kişisel müracaatta Anayasa’nın 38. hususu kapsamına giren her türlü yaptırımın değil yalnızca Anayasa ile Sözleşme’nin ortak müdafaa alanına giren cürüm isnadı sayılan yaptırımların anılan husustaki garantileri ihlal edip etmediğini denetleme yetkisini haizdir (D.M.Ç, B. No: 2014/16941, 24/1/2018, § 33; Recep Eşkar, B. No: 2014/14784, 5/4/2018, § 28).

Benzer Yazımız  23 avukatın DHKP/C üyeliğinden yargılanmasına devam edildi

40. Anayasa’nın 38. unsurunun birinci fıkrasında “Kimse, … kanunun cürüm saymadığı bir fiilden ötürü cezalandırılamaz.” denilerek cürmün yasallığı, üçüncü fıkrasında da “Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik önlemleri lakin kanunla konulur.” tabirine yer verilerek cezanın yasallığı unsuru getirilmiştir. Anayasa’nın 38. unsurunda yer alan “suçta ve cezada kanunilik” prensibi uyarınca, hangi aksiyonların yasaklandığının ve bu yasak hareketlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesi buna ait kanunun açık, anlaşılır ve sonlarının aşikâr olması gerekir (D.M.Ç, § 35).

41. Uyuşmazlığın hata ve cezalara ait olması, ihlal tezinin Sözleşme’nin 7. ve Anayasa’nın 38. hususunun ortak müdafaa alanı kapsamında değerlendirilebilmesinin ön koşuludur. Bu durumda kişisel müracaata bahis somut olayda, disiplin cezasının ve sonuçlarının -suçlarda ve cezalarda yasallık unsuruna yönelik ihlal tezi açısından- Anayasa ve Sözleşme’nin ortak müdafaa alanı içinde yer alıp almadığı belirlenmelidir (Selçuk Özbölük, B. No: 2015/7206, 14/11/2018, § 36).

42. Üstte da belirtildiği üzere Anayasa’nın 38. unsuru uyarınca kanunun kabahat saymadığı bir fiilden ötürü bir kimsenin cezalandırılamayacağına ait kural bağlamında “kanunun kabahat saymadığı bir fiil” tabiriyle kastedilenin Sözleşme’nin 6. hususunda yer alan “suç ile itham edilme” kavramına ait ortaya konulan kıstaslar ile uyumlu olarak açıklanması gerekmektedir (bkz. §§ 27-34).

43. İlgili Hukuk kısmında alıntısı yapılan kararlardan ve üstte yer verilen açıklamalardan anlaşıldığı üzere kabahatlerin ve cezaların yasallığı unsurundan inceleme yapılabilmesi için bir cürüm isnadının varlığı gerekir. Cürüm isnadının özerk bir kavram olması nedeniyle bir isnadın Anayasa’nın 38. ve Sözleşme’nin 7. unsuru kapsamında olup olmadığının tespiti gayesiyle üç farklı kriter kullanılmaktadır. Birinci olarak isnadın ulusal ceza mevzuatında kabahat olarak düzenlenip düzenlenmediğine bakılmalı ve isnat edilen aksiyon, ulusal ceza mevzuatında cürüm addedilmişse yapılan isnat başka kriterlerin uygulanmasına gerek kalmadan cürüm isnadı olarak kabul edilmelidir (B.Y.Ç., B. No: 2013/4554, 15/12/2015, § 31).

44. İsnada mevzu aksiyonun ulusal mevzuatta cürüm addedilmediği durumlarda ise hareketin cürüm karakteri ve özelliği taşıyıp taşımadığı ile hareket için öngörülen cezanın tartısı ve gayesi dikkate alınacaktır. Bu bağlamda disiplin hukuku çerçevesinde yapılan bir isnadın cezai manada bir cürüm isnadı olup olmadığının belirlenmesinde disiplin cezasının makul bir kümesi mu yoksa herkesi mi bağladığı, caydırma ve cezalandırma gayesi içerip içermediği, ilgili kabahatin ceza hukukunda yer alan kabahatlerle benzerlik taşıyıp taşımadığı, uygulanan yöntemlerin ceza hukuku alanındaki yargısal metotlara benzeyip benzemediği üzere faktörler dikkate alınacaktır (B.Y.Ç., § 32).

45. Buna nazaran ceza hukuku manasında hatanın herkes tarafından işlenebilmesi mümkün iken ekseriyetle bir kurumun iç işleyişiyle yahut bir meslek kümesinin faaliyetleriyle ilgili olan disiplin hataları, belirli sıfata, mesleksel unvana sahip bireyler tarafından işlenebildiğinden sırf makul bir kümesi bağlamakta ve bu nedenle cezai manada cürüm niteliği taşımamaktadırlar. Öteki taraftan disiplin hukuku kapsamında uygulanan bir yaptırımın önemli halde caydırıcı olması yahut yaptırımın sonucunun makul koşullar dahilinde -para cezasının ödenmemesi durumunda- hürriyeti bağlayıcı ceza ile ilintilendirilmesi halinde mevzuatta disiplin cürmü olarak düzenlenmiş olmasına karşın cezai manada bir cürmün mevcut olduğu kabul edilebilir (B.Y.Ç., § 33).

46. Somut olayda müracaatçı, Tüzük’ün ilgili kararları uyarınca “Amir ve üstlerinin süreçlerini eleştirici nitelikte yazı yazmak” hareketi nedeniyle kademe ilerlemesini “24 Ay Vadeli Durdurma” formunda disiplin cezası ile cezalandırılmıştır (bkz. § 12). Üstte belirtilen prensipler ışığında somut müracaat değerlendirildiğinde müracaatçıya isnat edilen hareketin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda ve öbür ceza hukuku mevzuatında cürüm olarak düzenlenmediği görülmektedir. Müracaatçı, emniyet vazifelisi olup hakkında emniyet mensuplarına ait mevzuat kapsamında uygulanabilecek disiplin yaptırımlarının mesleğin yerine getirilmesine dair edimlere ait bulunduğu açıktır. İsnat edilen aksiyonların makul bir meslek kümesi tarafından gerçekleştirilmesinin mümkün olduğu, bu meslek kümesinde yer almayan şahısları ilgilendirmediği ve disiplin yaptırımlarının hürriyeti bağlayıcı ceza sonucu da doğurmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenlerle müracaatçıya yöneltilen isnadın disiplin hukuku alanında kaldığı ve müracaatın bir hata isnadının karara bağlanmasına ait bir uyuşmazlığı bahis edinmediği açıktır.

47. Bu durumda müracaatçının disiplin cezası ile cezalandırılması süreci ve bu yaptırımın sonuçlarının Anayasa’nın 38. unsuru ile Sözleşme’nin 7. hususunun ortak müdafaa alanı kapsamında dikkate alınabilecek nitelikte olmadığının kabul edilmesi gerekmektedir.

48. Açıklanan münasebetlerle müracaatın bu kısmının başka kabul edilebilirlik şartları tarafından incelenmeksizin mevzu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Tabir Özgürlüğünün İhlal Edildiğine Ait Argüman

1. Müracaatçının Savları

49. Müracaatçı; disiplin cezasına bahis tutanakta amir ve üstlerin aksiyonlarına ait bir tenkit olmadığını, misyon sırasındaki meselelerin yüksek sesle lisana getirilmesi niteliğindeki kelam konusu tutanağın silsile içerisinde yalnızca yönetime verildiğini ve tutanakta yer alan konuların kanıyı açıklama ve yayma hürriyeti kapsamında olduğunu sav etmiştir.

2. Kıymetlendirme

50. Anayasa’nın tezin değerlendirilmesinde destek alınacak “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti” kenar başlıklı 26. unsurunun ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, niyet ve kanaatlerini kelam, yazı, fotoğraf yahut öbür yollarla tek başına yahut toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber yahut fikir almak ya da vermek özgürlüğünü de kapsar…

Kanıyı açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak biçim, koşul ve yordamlar kanunla düzenlenir.”

a. Kabul Edilebilirlik İstikametinden

51. Açıkça destekten mahrum olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek öteki bir neden de bulunmadığı anlaşılan tabir özgürlüğünün ihlal edildiğine ait argümanın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Temel Tarafından

i. Müdahalenin Varlığı

52. Müracaatçıya, misyonuyla ilgili tutulan bir tutanak ve bunun üst makama sunuluş biçimi nedeniyle disiplin cezası verilmiştir. Bu halde müracaatçının söz özgürlüğüne bir müdahalede bulunulduğu kabul edilmiştir.

ii. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı

53. Üstte anılan müdahale, Anayasa’nın 13. hususunda belirtilen şartlara uygun olmadığı surece Anayasa’nın 26. unsurunun ihlalini teşkil edecektir. Anayasa’nın 13. unsurunun ilgili kısmı şöyledir:

“Temel hak ve hürriyetler, … sadece Anayasanın ilgili unsurlarında belirtilen sebeplere bağlı olarak ve fakat kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, … demokratik toplum nizamının … gereklerine ve ölçülülük unsuruna muhalif olamaz.”

54. Bu sebeple müdahalenin Anayasa’nın 13. hususunda öngörülen ve somut müracaata uygun düşen kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa’nın ilgili unsurunda belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum nizamının gereklerine uygunluk şartlarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir. Buna nazaran somut olayda öncelikle müdahalenin yasal desteğinin bulunup bulunmadığı incelenecektir.

(1) Genel Prensipler

55. Hak ya da özgürlüğe bir müdahale kelam konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken konu, müdahaleye yetki veren bir kanun kararının mevcut olup olmadığıdır. Anayasa’nın 26. hususu kapsamında yapılan bir müdahalenin yasallık kaidesini sağladığının kabul edilebilmesi için Anayasa’nın 26. unsurunun dördüncü fıkrası uyarınca kelam konusu müdahalenin yasal bir desteğinin bulunması mecburidir (kanunilik koşuluna diğer bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35; Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; Hayriye Özdemir, B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61).

56. Temel hak ve özgürlüklerin sonlandırılmasında yasallık ölçütü birinci olarak biçimi bir kanunun varlığını gerekli kılar (Tuğba Arslan, § 96). Bir yasama süreci olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin eseridir ve TBMM tarafından Anayasa’da öngörülen kanun yapma tarzlarına uyularak yapılan süreçlerdir. Bu anlayış temel hak ve özgürlükler alanında değerli bir garanti sağlar (Eğitim ve Bilim İşçileri Sendikası ve öbürleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 54; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 36).

57. Ancak yasallık ölçütü tıpkı vakitte maddi bir içeriği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteliği ehemmiyet kazanır. Bu manasıyla yasallık ölçütü, sınırlamaya ait kuralın erişilebilirliğini ve öngörülebilirliği ile mutlaklığını söz eden muhakkaklığını garanti altına alır (Metin Bayyar ve Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/15220, 4/6/2015, § 56; Eğitim ve Bilim İşçileri Sendikası ve başkaları, § 55; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 37).

58. Bellilik, bir kuralın keyfiliğe yol açmayacak bir içerikte olmasını söz eder. Temel hakların sonlandırılmasına ait yasal düzenlemenin içerik, emel ve kapsam bakımından makul ve muhataplarının hukukî durumlarını algılayabilecekleri açıklıkta olması gerekir. Bu unsura nazaran yasal düzenlemelerin hem şahıslar hem de yönetim tarafından rastgele bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek halde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması, ayrıyeten kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı esirgeyici birtakım teminatlar içermesi gereklidir. Bir yasal düzenlemede hangi davranış yahut olgulara hangi hukukî sonuçların bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nasıl bir müdahale yetkisinin doğacağı makul bir katılık ölçüsünde ortaya konmalıdır. Bu durumda bireylerin hak ve yükümlülüklerini öngörerek davranışlarını bu doğrultuda tanzim etmeleri imkanlı hale gelebilir. Böylelikle hukuk güvenliği sağlanarak kamu gücünü kullanan organların keyfi davranışlarının önüne geçilmiş olur (Hayriye Özdemir, §§ 56, 57; Eğitim ve Bilim İşçileri Sendikası ve öbürleri, § 56; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 38; Metin Bayyar ve Halkın Kurtuluş Partisi, § 57; Norm kontrolüne ait kararlarda belliliğe ait açıklamalar için çok sayıda karar ortasından bkz. AYM, E.2009/51, K.2010/73, 20/5/2010; AYM, E.2011/18, K.2012/53, 11/4/2012).

Benzer Yazımız  FETÖ'nün firar rehberi: Yunanca kelimeler öğrenin

59. Bu nitelikleri haiz bir yasal düzenleme ile uzmanlık gerektiren yahut teknik hususlara ait detayların belirlenmesi konusunda yürütme organına yetki verilmesi, yasal düzenleme prensibine karşıtlık oluşturmaz. Başka bir tabirle disiplin hata ve cezalarının da çerçevesi kanunla belirlenmeli ve kanun bireyler için makul bir açıklık ve katılıkta olmalıdır (Tuncer Yığcı, B. No: 2015/5402, 6/2/2019, § 47; AYM, E.2018/110, K.2018/99, 17/10/2018).

(2) Unsurların Olaya Uygulanması

60. Olumlu hukukta kamu hizmetlerinin bütününü kapsayan genel ve soyut bir disiplin rejimi bulunmamaktadır. Bunun yerine kapsam ve sonları birbirinden farklı kısmi kamu hizmeti alanları belirlenmekte ve her birinin disiplin rejimi ayrıyeten düzenlenmektedir. Bahse husus dar ve kısmi tertiplerin sağlıklı işleyebilmesi için de ilgili sisteme tabi olan şahıslara yönelik makul davranış kuralları getirilmektedir.

61. Disiplin cezaları sonları belirlenmiş olan kelam konusu kamu hizmetlerinin gereği üzere yürütülmesini sağlamak maksadıyla öngörülmüş, yapma yahut yapmama biçiminde beliren davranış kurallarının ihlali halinde uygulanan idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin vazife, yetki ve sorumlulukları kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sonlandırılmış; bu hudutlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılması öngörülmüştür (AYM, E.2018/14, K.2018/112, 20/12/2018).

62. Somut olayda komiser olarak misyon yapan müracaatçı, yol uygulamasında görevlendirildikten sonra uygulama noktalarında misyonlu olan öbür rütbeli işçilerle yapılan iki başka toplantıya katılmış, bu toplantıya ait tutulan tutanak “gereği için” müdürlük makamına gönderilmiş ve bunun sonucunda müracaatçıya “Amir ve üstlerinin süreçlerini eleştirici nitelikte yazı yazdığı” gerekçesiyle kademe ilerlemesini “24 Ay Müddetli Durdurma” cezası verilmiştir (bkz. §§ 10-12).

63. Müracaatçı hakkındaki disiplin cezası süreci 3201 sayılı Kanun’un 83. hususu uyarınca çıkarılan Tüzük’e nazaran tesis edilmiştir. Tüzük’ün desteğini oluşturan 3201 sayılı Kanun’un 83. unsurunda, disiplin cezalarını gerektiren fiil ve hareketler ile cezaların derece ve ölçüsünün “polislik mesleğinin haiz olduğu kıymet ve özellik gözetilerek” düzenlenecek tüzükle belirleneceği fakat devlet memurluğundan çıkarma cezasının bundan müstesna olduğu karara bağlanmıştır (bkz. § 16).

64. Disiplin cürümlerinin tüzükle belirlenmesini öngören kelam konusu düzenlemeyle getirilen tek ölçüt “polislik mesleğinin haiz olduğu değer ve özelliğin gözetilmesi” olup bunun dışında rastgele bir kurala yer verilmemiştir. Böylece disiplin cürümleri istikametinden kelam konusu kanun metninde soyut ve genel bir ölçüt getirilerek tüzüğe atıf yapılmakla yetinilmiş; buna rağmen içerik bakımından belli hedefi gerçekleştirmeye elverişli, gaye ve kapsamı belirlenebilir yahut öngörülebilir rastgele bir ölçüte yer verilmemiştir. Kelam konusu kural disiplin hatalarıyla ilgili genel prensipleri ortaya koymamakta, çerçeveyi çizmemekte ve disiplin cezalarını gerektiren hareketleri genel çizgileriyle da olsa belirlememektedir. Bu halde emniyet teşkilatı mensubu olup disiplin cezasıyla muhatap olma potansiyeli bulunan şahıslar için kelam konusu düzenlemeyle getirilen yasal bir teminatın varlığından kelam etmek mümkün değildir.

65. Yaptırım konusu aksiyonları yasal seviyede belirlemeyen ve bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukukî yaptırımın yahut sonucun bağlandığını kâfi bir açıklık ve katılıkta öngörebilmelerine yasal çerçevede imkan tanımayan kelam konusu düzenlemeye dayanan müdahalenin yasal desteğinin bulunduğundan kelam edilemez. Hakikaten Anayasa Mahkemesi de emsal değerlendirmelerle kelam konusu kararın iptaline karar vermiştir (bkz. §§ 23, 24). Sonuç olarak müracaatçının söz özgürlüğüne yapılan müdahalenin kanunla öngörülmediği kanaatine ulaşılmıştır.

66. Müracaata bahis müdahalenin yasallık kuralını sağlamadığı anlaşıldığından kelam konusu müdahale açısından başka teminat ölçütlerine (bkz. §§ 53, 54) riayet edilip edilmediğinin ayrıyeten kıymetlendirilmesine gerek görülmemiştir.

67. Açıklanan münasebetlerle müracaatçının Anayasa’nın 26. hususunda garanti altına alınan tabir özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. Öteki İhlal Savları

68. Müracaatçının tabir özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildiğinden eşitlik unsurunun ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ait başka şikayetleri hakkında kabul edilebilirlik ve temel tarafından ayrıyeten bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

D. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Unsuru Tarafından

69. 6216 sayılı Kanun’un 50. hususunun ilgili kısmı şöyledir:

“(1) Temel inceleme sonunda, müracaatçının hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi halinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir.

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için tekrar yargılama yapmak üzere evrak ilgili mahkemeye gönderilir. Yine yargılama yapılmasında tüzel fayda bulunmayan hallerde müracaatçı lehine tazminata hükmedilebilir yahut genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Tekrar yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak formda mümkünse evrak üzerinden karar verir.”

70. Müracaatçı; ihlal tespiti, yargılamanın yenilenmesi ve manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi taleplerinde bulunmuştur.

71. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018) kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı konusunda genel prensipler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi başka bir kararında ise bu prensiplerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı manasına geleceği üzere ilgili hakkın ikinci kere ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve öbürleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

72. Kişisel müracaat kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından kelam edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hale getirmenin yani ihlalden evvelki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar yahut sürecin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi ziyanların giderilmesi, ayrıyeten bu bağlamda uygun görülen öteki önlemlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

73. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı yahut mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun’un 50. hususunun (2) numaralı fıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 79. hususunun (1) numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yine yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, tarz hukukundaki benzeri tüzel kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak maksadıyla tekrar yargılama sonucunu doğuran ve kişisel müracaata özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak tekrar yargılama kararı verildiğinde tarz hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin tekrar yargılama sebebinin varlığını kabul konusunda rastgele bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Hasebiyle bu türlü bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yine yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken süreçleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Aligül Alkaya ve öbürleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

74. İncelenen müracaatta müracaatçı hakkında disiplin cezası uygulanmak suretiyle söz özgürlüğüne yapılan müdahalenin yasallık şartını taşımaması nedeniyle müracaatçının tabir özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle ihlalin yönetimin sürecinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte disiplin sürecinin iptali istemiyle açılan davanın reddedilmesi ve hasebiyle davada ihlalin giderilememesi nedeniyle ihlalin birebir vakitte mahkeme kararından da kaynaklandığı söylenebilir.

75. Bu durumda tabir özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için tekrar yargılama yapılmasında türel fayda bulunmaktadır. Yapılacak tekrar yargılama ise kişisel müracaata mahsus düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun’un 50. unsurunun (2) numaralı fıkrasına nazaran ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş tekrar yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen prensiplere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin tekrar yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 1. Yönetim Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

76. Müracaatta söz özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yine yargılama yapılmasında tüzel fayda bulunduğu ve bunun kâfi bir giderim olduğu sonucuna varıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

77. Evraktaki evraklardan tespit edilen 257,50 TL harç ile 3.600 TL vekalet fiyatından oluşan toplam 3.857,50 TL yargılama sarfiyatının müracaatçıya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. KARAR

Açıklanan münasebetlerle;

A. 1. Hataların ve cezaların yasallığı unsurunun ihlal edildiğine ait argümanın husus bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Söz özgürlüğünün ihlal edildiğine ait argümanın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 26. hususunda teminat altına alınan söz özgürlüğünün İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin tabir özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için tekrar yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 1. Yönetim Mahkemesine (E.2015/1433, K.2016/1130) GÖNDERİLMESİNE,

D. Müracaatçının tazminat talebinin REDDİNE,

E. 257,50 TL harç ile 3.600 TL vekalet fiyatından oluşan toplam 3.857,50 TL yargılama masrafının müracaatçıya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın bildirimini takiben müracaatçının Hazine ve Maliye Bakanlığına müracaat tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması halinde bu müddetin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen mühlet için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 21/4/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

[Toplam: 0   Ortalama: 0/5]
ETİKETLER: , , , ,
YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.